o dõi xem có biểu hiện nào đáng nghi ngờ được coi là chứng cứ phạm tội như bề ngoài dơ bẩn hoặc thái độ ngơngác tìm kiếm, nhặt bới mọi thứ hay không? Như vậy, những điều cam chịuđó khiến vong thê, vong thiếp tách ra, trở thành tiểu mệnh đa tình (vìhình như không thấy nói đến vợ chồng), đành phải cùng người nhà đi tránh hung thần. Nhưng trên thực tế, từ Lục triều đến đời Minh - Thanh, mặcdù về mặt “lý luận”, “hồi sát” được nói thành “vong linh quay về”, nhưng hiện nay trong các câu chuyện càng ít nói tới vấn đề này. Cũng chính là nói, trong các câu chuyện về “hồi sát” rất ít thấy nói đến tình tiếtbản thân người chết tự mình hoặc bị áp giải trở về.
Ngưu Túc,người nhà Đường, trong Kỷ văn có ghi lại câu chuyện về thiền sư NghiQuang ở chùa Thanh Long, Trường An. Câu chuyện kể về một vong hồn tựmình quay về “hồi sát”. Thời Đường Huyền Tông, có một vị quan triều đình vợ qua đời, bèn mời thiền sư Nghi Quang đến lập đàn cầu phúc cho vonghồn người chết. Nhưng đến ngày hồi sát, mọi người trong nhà lần lượt lén lút lủi đi chỗ khác hòng tránh hung thần, chỉ còn lại một mình vị thiền sư già ở lại trong dinh phủ tụng kinh. Đến nửa đêm, đột nhiên trongphòng thoáng thấy có bóng người lướt qua, tiếp đó là tiếng cửa mở khekhẽ, và từ dưới bếp một người phụ nữ xuất hiện, múc nước thổi lửa, mộtlát sau bưng đến trước mặt thiền sư một bát cháo nóng. Đương nhiên,người phụ nữ này chính là người vợ mới chết của quan phủ, linh hồn vừahiện về nhập vào thi thể nằm trên giường như “sống” lại. Vị “hung thần”này cử chỉ y như người còn sống vậy, cũng không làm bất cứ chuyện gì cóhại đến người khác.
Một câu chuyện khác về Bành Hổ Tử được viếttrong Thái bình quảng ký. Mẹ của Bành Hổ Tử qua đời, đến ngày “hồi sát”, mọi người trong nhà đều lẩn trốn đi hết, chỉ còn lại Hổ Tử vốn khôngtin vào chuyện thần quỷ, nên nhất định không ra khỏi nhà. Thế là nửa đêm liền có chuyện xảy ra:
Có người đẩy cửa, rồi đi vào căn phòngphía tây, tìm người không thấy, vào phòng rồi lại đi ra, sau lẩn vào một căn nhà sơ sài. Hổ Tử bị bất ngờ không biết làm thế nào, cạnh đầugiường có một bình sứ lớn, anh vội vàng chui vào bên trong, lấy tấm vánlàm nắp che đầu. Cảm giác như mẹ ở trên tấm ván, có người hỏi: “Dưới ván không có người sao?” Mẹ trả lời: “Không có.” Sau đó bỏ đi.
Trong câu chuyện xuất hiện vong hồn người mẹ đã chết của Hổ Tử, mặc dù theocùng còn có những ác quỷ khác, những hồn ma ác quỷ này vào nhà để tìmkiếm người sống, và cũng để chứng nhận tạm thời rằng vong linh ngườichết đã quay lại một lần. Tiếc là sau đó không thấy xuất hiện câu chuyện nào giống như thế nữa. Đến thời Nam Tống, Hồng Mại trong Di kiên chichí, quyển tám, có một đoạn nói về “Lý Sơn phủ thê”[23'> kể chuyện vonglinh người chết quay về, sống cùng người chồng của mình một thời gian,mặc dù mẹ chồng của nàng cũng rắc tro bếp lấy dấu (chi tiết dùng tro bếp lấy dấu không chỉ được dùng khi hồi sát, mà đến triều đại nhà Thanh vẫn còn phương thức hữu hiệu truyền lại trong dân gian để kiểm tra dấu hiệu của ma quỷ, điều này đã được Lý Khánh Thần bàn tới trong Túy trà chíquái) để kiểm tra xem cô có phải là ma quỷ hay không. Nhưng linh hồn của cô gái không phải trở về trong ngày hồi sát, mà đã vượt quá thời gian.Cho nên, đây chỉ có thể xem là loại chuyện kể về tình yêu nồng thắm củacon người ngay cả khi đã trở thành hồn ma nơi âm thế, trong đó có mộtchi tiết liên quan đến tục “quy sát” trong dân gian. Mãi đến thời nhàThanh, trong Tử bất ngữ của Viên Mai, quyển một, Sát thần thụ gia mớithấy xuất hiện câu chuyện hung thần áp giải vong hồn quy gia. Vợ chồngLý Mỗ chung sống bên nhau rất thuận hòa, đầm ấm, không thể tin rằng LýMỗ mới hơn ba mươi tuổi mà bệnh nặng qua đời, thi thể đã nhập liệm,người vợ của Lý Mỗ không kìm được nỗi đau, ôm ghì lấy quan tài, sớm hômthan khóc hết nước mắt. Đến ngày vong hồn người chết trở về, nàng nhấtđịnh không chịu rời đi ẩn trốn, mà một mình ngồi lại bên trong bứctrướng chờ đợi:
Đến canh hai, bỗng nhiên một làn gió lạnh lẽothổi tới, ngọn đèn dầu vốn leo lét chợt cháy lên ngọn lửa xanh biếc. Một bóng ma xuất hiện, đôi mắt tròn xoe, mái tóc hung đỏ, cao khoảng mộttrượng, bàn tay nắm chặt một cây xiên hình dấu gạch chéo bằng sắt, vàmột chiếc dây thứng kéo người chồng từ ngoài cửa sổ đi vào. Thấy trênquan tài có bầy sẵn tiệc rượu, bèn hạ cây xiên xuống đất, giải thẳngngười chồng vào trong, ngồi xuống và ăn. Người chồng vuốt nhẹ lên mặtbàn, đau xót buông tiếng thở dài ai oán, rồi đi đến bên chiếc giường,nhẹ nhàng vén tấm màn lên. Người vợ khóc nấc lên ôm chầm lấy chồng,tiếng gió thổi qua kéo theo một đám mây lạnh lẽo ùa vào, một cái bọc rơi xuống. Hung thần tóc đỏ giật mình đến cướp lấy. Người vợ kêu to, ra sức giằng về, hung thần tóc đỏ bước đi lảo đảo, nghiêng ngả. Người vợ nhanh chóng lấy cái bọc bắt lấy phần hồn để vào trong quan tài, thi thể dầndần có sinh khí, người vợ mừng rỡ bế xác chồng lên giường nằm nghỉ ngơi, mớm từng chút cháo loãng cho chồng, ngày hôm sau, thi thể người chồnghồi lại. Từ đó, hai vợ chồng sống hạnh phúc bên nhau đến hơn hai mươinăm nữa.
[23'> Nghĩa
