ích thú gì. Các ông có thể giải thích cho tôi tại sao ông ta lại giết cô y tá, trong khi cô ta đã chấp nhận phá cái thai và việc phẫu thuật đã được chính thức thông qua? Hay thưa ông Bertlef, chúng ta phải coi Klima là thủ phạm giết người?

– Ông không hiểu tôi rồi – Bertlef nhẹ nhàng nói – tôi không muốn đưa ai lên ghế điện hết. Tôi chỉ muốn thanh minh cho Ruzena. Bởi vì tự tử là tội lỗi lớn nhất. Ngay cả một cuộc sống đầy đau khổ cũng mang một giá trị bí mật. Ngay cả cuộc sống ở ngưỡng cửa cái chết cũng là một điều tuyệt vời. Người chưa bao giờ nhìn thấy cái chết trước mặt thì không biết nó, nhưng tôi, thưa ông thanh tra, tôi biết điều đó và chính vì thế tôi mới nói với ông là tôi sẽ làm tất cả để chứng minh cô gái đó vô tội.

– Nhưng tôi cũng thế, tôi cũng muốn thử – thanh tra nói – quả thật, vẫn còn một nghi can thứ ba. Ông Bertlef, doanh nhân người Mỹ. Ông ta đã thú nhận qua đêm với người quá cố đêm cuối cùng của cô ta. Chúng ta có thể phản đối rằng nếu ông ta là thủ phạm thì hẳn đó không phải là việc mà ông ta sẽ bột phát thú nhận với chúng ta. Nhưng sự phản đối đó không đứng vững được. Trong buổi biểu diễn tối qua, cả phòng đã nhìn thấy ông Bertlef ngồi cạnh Ruzena và ông đã đi cùng cô ta vào cuộc buổi biểu diễn. Ông Bertlef biết rất rõ là trong trường hợp đó tốt hơn hết là phải nhanh chóng thú nhận là đã bị người khác trông thấy. Ông Bertlef khẳng định với chúng ta là cô y tá đã rất thoả mãn đêm đó. Điều đó không phải để làm chúng ta bất ngờ! Ngoài việc ông Bertlef là một người hấp dẫn, ông còn là một thương gia người Mỹ, người có nhiều tiền và hộ chiếu, với nó ông có thể đi du lịch khắp nơi trên thế giới. Ruzena đã bị nhốt vào cái hố đó và vô vọng tìm cách thoát ra. Cô ta có một anh bạn trai là người chỉ đòi cưới cô ta, nhưng đó chỉ là một thợ máy ở đây. Nếu cưới anh ta, số phận của cô ta sẽ vĩnh viễn an bài, và cô ta sẽ không bao giờ thoát được khỏi đây. Ở đây cô ta không còn ai khác, thế nên cô ta không muốn cắt đứt với anh ta. Nhưng cùng lúc đó cô ta tránh phải dính liền với anh ta cả đời, bởi vì cô ta không muốn giết chết những hy vọng của mình. Và đột nhiên xuất hiện một người đàn ông từ xa đến với những cử chỉ tuyệt vời, và ông chú ý đến cô. Cô đã tin là ông ta sẽ cưới mình và mình sẽ thoát hoàn toàn được cái xó xỉnh heo hút này. Thoạt tiên, cô biết cách cư xử với tư cách là tình nhân bí mật, nhưng sau đó cô ngày càng trở nên khó chịu. Cô cho ông ta hiểu là cô sẽ không bao giờ buông tha ông và cô ta bắt đầu doạ dẫm ông. Nhưng Bertlef đã có vợ và vợ ông, nếu tôi không nhầm, là người đàn bà được yêu, mẹ của một đứa bé trai một tuổi, ngày mai sẽ từ Mỹ đến. Bertlef muốn bằng mọi giá tránh được bê bối. Ông ta biết là Ruzena lúc nào cũng mang trên người một tuýp thuốc an thần và ông ta biết những viên thuốc đó trông như thế nào. Ông ta có rằng nhiều quan hệ ở nước ngoài và cũng có rất nhiều tiền. Việc có một viên thuốc độc trông giống hệt viên thuốc của Ruzena chỉ là chuyện vặt. Trong cái đêm hạnh phúc đó, trong khi cô tình nhân đang ngủ, ông ta luồn thuốc độc vào tuýp thuốc. Tôi nghĩ, thưa ông Bertlef – viên thanh tra trang trọng lên giọng kết luận – ông là người duy nhất có một động cơ để giểt cô y tá và cũng là người duy nhất có đầy đủ phương tiện. Tôi mời ông thú tội đấy.

Trong phòng im lặng. Thanh tra nhìn vào mắt Bertlef thật lâu và Bertlef cũng nhìn lại với một cái nhìn cũng kiên nhẫn và im lặng như thế. Khuôn mặt ông không bỉêu lộ sự hoảng hốt hay bực bội. Cuối cùng ông nói:

– Tôi không ngạc nhiên vì kết luận của ông. Vì ông không có khả năng tìm ra thủ phạm, ông phải tìm ra ai đó để đổ vấy tội. Đó là một trong những bí ẩn kỳ lạ của cuộc đời, rằng những người vô tội phải trả nợ cho những kẻ thủ phạm. Tôi xin ông bắt tôi đi.

22.

Vùng nông thôn bị một bóng tối mềm mại xâm chiếm. Jakub dừng xe tại một ngôi làng cách đồn biên giới chỉ vài cây số. Anh muốn kéo dài thêm nữa những giây phút cuối cùng ở đất nước mình. Anh xuống xe và đi vài bước vào một con phố không quen.

Phố này không đẹp. Dọc những ngôi nhà thấp đặt những cuộn dây sắt gỉ, một bánh xe máy kéo bị bỏ rơi, những mẩu kim loại cũ. Đó là một ngôi làng bị lãng quên và xấu xí. Jakub tự nhủ những sợi dây thép vương vãi này giống như một từ bậy bạ mà đất nước anh nói với anh thay cho lời tạm biệt. Anh bước đi đến cuối đường, ở đó có một quảng trường với một đầm lầy. Cái đầm cũng bị lãng quên, phủ đầy đậu lăng nước. Bên bờ vài con ngỗng đang đi liêu xiêu, một thằng bé đang cố dùng gậy xua chúng về phía trước.

Jakub quay người đi về xe. Anh nhìn thấy một thằng bé đang đứng sau cửa kính một ngôi nhà. Thằng bé, khoảng năm tuổi, nhìn qua cửa kính về phía cái đầm. Có thể nó đang quan sát những con ngỗng, có thể nó đang quan sát thằng bé đang lùa ngỗng bằng cây gậy. Nó đứng sau cửa kính và Jakub không thể rời mắt khỏi nó. Đó là một khuôn mặt trẻ con, và cái khiến Jakub chú ý là cặp kính của nó. Thằng bé đeo đôi kính to mà người ta có thể đoán được là mắt kính rất dày. Cái đầu nhỏ và đôi kính thì to. Thằng bé mang cặp kính như một gánh nặng.