Nó đeo kính như đeo số phận của mình. Nó nhìn qua đôi mắt kính như qua một hàng rào sắt. Phải, nó đeo hai cái mắt kính đo như một hàng rào sắt mà nó sẽ mang theo suốt đời mình. Và Jakub nhìn đôi mắt thằng bé qua hàng rào sắt cặp kính và anh đột nhiên cảm thấy buồn ghê gớm.

Bỗng nhiên như thể bờ một dòng sông vỡ ra và nước lan tràn khắp thôn quê. Đã lâu lắm rồi Jakub không buồn. Nhiều năm lắm rồi. Anh chỉ biết đến sự chua chát, cay đắng, nhưng không phải nỗi buồn. Và giờ đây anh bị nó xâm chiếm và không thể nhúc nhích được nữa.

Anh nhìn thấy trước mình thằng bé đeo cái hàng rào và anh thương hại thằng bé và đất nước mình, và anh nghĩ đất nước này anh đã rất ít yêu và đã ghét và anh buồn vì tình yêu kém cỏi và thua sút đó.

Và đột nhiên anh nghĩ chính sự kiêu căng đã ngăn cản anh yêu đất nước này, sự kiêu căng của quý tộc, sự kiêu căng của tâm hồn lớn, sự kiêu căng của sự tinh tế, một sự kiêu căng xấu xa đã khiến anh không yêu được những người giống như mình và làm anh căm ghét bởi vì anh thấy họ là những kẻ giết người. Và anh lại nhớ là mình đã tuồn thuốc độc vào tuýp thuốc của một cô gái không quen và chính anh cũng là kẻ giết người. Anh là một kẻ giết người và sự kiêu căng đã thu anh lại thành cát bụi. Anh đã trở thành một trong số họ. Anh là anh em của những kẻ giết người ngao ngán kia.

Thằng bé đeo cặp kính lớn đang đứng ở bậu cửa sổ, như thể hoá đá, cái nhìn dính chặt vào cái đầm nước. Và Jakub nhận ra thằng bé đó đứng đó chẳng để làm gì, rằng nó không phải là thủ phạm của bất cứ gì và rằng nó đã được sinh ra với đôi mắt kém, mãi mài. Và anh còn nghĩ là điều anh trách cứ ở người khác là cái gì đó bản thân đã vậy, với nó họ sinh ra đời và mang theo mình như một hàng rào nặng nề. Và anh nghĩ chính mình cũng không có bất cứ quyền ưu tiên nào đối với sự lớn lao của tâm hồn và sự lớn lao của tâm hồn cao nhất là yêu người khác dù họ là những kẻ sát nhân.

Và một lần nữa anh lại nhìn thấy viên thuốc màu xanh nhạt kia, và tự nhủ mình đã tuồn nó vào tuýp thuốc của cô y tá đáng ghét như một lời xin lỗi, như một đề nghị được nhận vào hàng ngũ của họ, như một lời cầu xin họ chấp nhận anh với họ, dù anh luôn từ chối bị tính là một người trong số họ.

Anh đi nhanh về phía xe, mở cửa, cầm lấy vô lăng và đi về phía biên giới. Mới ngày hôm qua thôi, anh còn nghĩ hẳn đó sẽ là giây phút nhẹ nhõm, rằng anh sẽ vui vẻ đi khỏi đây. Rằng anh sẽ rời khỏi một nơi mà anh đã nhầm lẫn sinh ra và ở đó, quả thật, anh không ở nhà anh. Nhưng vào lúc này, anh biết mình đang rời khỏi tổ quốc duy nhất của mình và anh sẽ không có tổ quốc nào khác hết.

23

– Ống đừng vội mừng – thanh tra nói – Nhà tù sẽ không mở cánh cửa vinh quang của nó để ông bước vào như Jesus Christ trèo lên đỉnh Golgotha đâu. Không bao giờ ý nghĩ ông có thể giết cô gái đó thoáng qua trong đầu tôi. Nếu tôi tố cáo ông, thì chỉ để ông không khăng khăng là cô ta bị giết.

– Tôi rất mừng là ông không coi lời tố cáo của ông là nghiêm túc – Berrtlef nói giọng dàn hoà – Và ông có lý đấy, tôi thật không biết điều khi cứ muốn ông phải mang công lý lại cho Ruzena.

– Tôi vui mừng nhận ra các ông đã dàn hoà – bác sĩ Skreta nói – Có một điều it nhất cũng có thể củng cố chúng ta một chút. Dù cái chết của Ruzena thế nào, đêm cuối cùng của cô ấy cũng là một đêm tuyệt vời.

– Hãy nhìn mặt trăng kia – Bertlef nói – Nó giống hệt như ngày hôm qua và nó đã biến căn phòng này thành một khu vườn. Mới hai mươi tư giờ trước, Ruzena còn là nàng tiên của khu vườn đó.

– Và công ly[ không có gì khiến chúng ta quan tâm được đến thế – bác sĩ Skreta nói – Công lý không phải là một thứ con người. Có công lý của những đạo luật mù quáng và độc ác, và có thể có một công lý khác, công lý cao hơn, nhưng tôi không hiểu được công lý đó. Tôi luôn có cảm giác đang sống trong một thế giới nằm ngoài công lý.

– Thế nào cơ? – Olga ngạc nhiên.

– Công lý không liên quan đến tôi – bác sĩ Skreta nói – Đó là cái gì đó nằm ở bên ngoài và bên trên tôi. Dù sao, đó cũng là một thứ không con người. Tôi sẽ không bao giờ hợp tác với cái quyền lực bẩn thỉu đó.

– Ông muốn nói – Olga hỏi – là ông sẽ không chấp nhận giá trị phổ quát nào?

– Những giá trị mà tôi chấp nhận không có gì chung với công lý hết.

– Chẳng hạn? – Olga hỏi.

– Chẳng hạn tình bạn – bác sĩ Skreta dịu dàng trả lời.

Mọi người im lặng và thanh tra đứng dậy tạm biệt. Lúc đó Olga bỗng nghĩ đến điều gì đó:

– Những viên thuốc của Ruzena có màu gì?

– Màu xanh nhạt – thanh tra trả lời, và nói thêm vẻ quan tâm – Nhưng tại sao cô lại hỏi thế?

Olga sợ thanh tra đoán được suy nghĩ của mình và vội lấp liếm:

– Tôi đã nhìn thấy cô ấy cầm một tuýp thuốc. Tôi tự hỏi có phải chính tuýp thuốc đó không.

Thanh trfa không đoán được suy nghĩ của cô, ông đã mệt và chúc mọi người ngủ ngon.

Khi ông ta đã đi, Bertlef nói với bác sĩ:

– Những người phụ nữ của chúng ta chuẩn bị đến rồi đấy. Anh có muốn chúng ta đi gặp họ không?

– Chắc chắn rồi. Hôm nay ông sẽ uống gấp đôi liều thuốc – bác sĩ nói cầu khẩn và Bertlef lui vào căn phòng nhỏ bên cạnh.

– Ngày xưa chú đã đưa