h với người mà hắn yêu, anh sẽ lạc lối cả đời như một nhân tố của bất hạnh).

Gã tái nhợt, gã đứng im lìm như một bức tượng muôi và thậm chí không nhìn thấy một người đàn ông khác, lảo đảo, vừa đi vào trong phòng, người mới đến lại gần người chết, nhìn cô rất lâu và vuốt tóc cô.

Bác sĩ Skreta thì thầm:

– Một vụ tự tử. Thuốc độc.

Người mới đến lắc đầu dữ dội:

– Một vụ tự tử à? Tôi có thể lấy đầu tôi ra mà thề rằng người phụ nữ này đã không tự kết liễu đời mình. Và nếu cô ấy uống thuốc độc, thì chỉ có thể là một vụ ám sát thôi.

Viên thanh tra ngạc nhiên nhìn người mới đến. Đó là Bertlef, và đôi mắt ông ta đang rực cháy một ngọn lửa giận dữ.

18.

Jakub xoay chìa khoá nổ máy xe. Anh đi qua những biệt thự cuối cùng của khu điêu dưỡng và đã đến một khung cảnh rộng lớn. Anh tiến về phía biên giới và không muốn vội vã. Ý nghĩ mình đang lăn bánh ở đây lần cuối cùng khiến khung cảnh trở nên thân thiết với trái tim anh và cũng lạ thường. Mỗi lúc anh lại có cảm giác mình không biết gì về nó, nó khác với những gì anh tưởng tượng và thật tiếc vì không thể ở đây lâu thêm được.

Nhưng ngay lập tức anh cũng tự nhủ rằng mọi chậm trễ, dù một ngày hay nhiều năm, cũng đều không thể nào thay đổi được gì với những cái giờ đang làm anh đau đớn, anh sẽ không thể biết được khung cảnh này một cách thân thiết hơn anh biết ngày hôm nay. Anh phải chấp nhận mình sắp rời bỏ nó mà không biết gì về nó, chưa uống được đến cạn kiệt những duyên dáng của nó, và anh sẽ rời bỏ nó vừa như một người mang nợ vừa như một chủ nợ.

Sau đó, anh nghĩ đến cô gái trẻ mà anh đã đưa cho viên thuốc độc tưởng tượng bằng cách tuồn vào tuýp thuốc, và anh tự nhủ sự nghiệp giết người của mình là ngắn ngủi hơn cả trong số các sự nghiệp khác. Mình đã là một kẻ giết người trong khoảng mười tám tiếng đồng hồ, anh tự nhủ, và mỉm cười.

Nhưng ngay lập tức, anh có một phản đối. Không đúng vậy, anh là kẻ giết người trong khoảng thời gian không ngắn như thế. Anh là kẻ giết người và vẫn sẽ là kẻ giết người cho đến khi chết. Bởi vì dù viên thuốc màu xanh nhạt có thuốc độc hay không, điều đó không quan trọng, mà quan trọng là anh đã tin điều dó và mặc dù tin điều đó anh vẫn đưa nó cho cô gái không quen và đã không làm gì để cứu cô ta.

Và anh bắt đầu nghĩ đến tất cả những điều đó với sự vô lo của một người hiểu là hành động của mình được đặt trên sân khấu thuần tuý kinh nghiệm chủ nghĩa.

Vụ giết người của anh thật lạ. Đó là một cuộc giết người không động cơ. Không có một lợi thế nào đó có lợi cho kẻ giết người để có thể làm mục đích. Ý nghĩa chính xác của nó là gì? Ý nghĩa duy nhất của cuộc giết người của anh rõ ràng là để anh biết mình là một kẻ giết người.

Cuộc giết người với tư cách là kinh nghiệm chủ nghĩa, hành động để hiểu biết chính mình, điều đó nhắc anh nhớ đến điều gì đó, phải, đó là Raskolnikov – nhân vật chính trong tiểu thuyết Tội ác và Trừng phạt của Dostoeievski – Raskolnikov đã giết người để biết liệu con người có quyền giết một người thấp kém hơn mình và liệu mình có đủ sức để chịu đựng cái chết đó không, qua cuộc giết người đó, anh đã tự tra vấn về bản thân.

Phải, có cái gì đó mang anh lại gần với Raskolnikov, sự vô ích của cuộc giết người, tính chất lý thuyết của nó. Nhưng vẫn có những khác biệt: Raskolnikov tự hỏi liệu con người tài năng có quyền hy sinh một cuộc đời thấp kém hơn nhân danh lợi ích của chính mình. Khi Jakub đưa tuýp thuốc cho cô y tá, trong đầu anh không có chút gì giống như vậy. Jakub không tự hỏi mình liệu con người có quyền hy sinh cuộc sống của một người khác không. Ngược lại, Jakub từ lâu nay vẫn đinh ninh rằng con người không có cái quyền đó, Jakub sống trong một thế giới nơi người ta hy sinh cuộc sống những người khác cho những tư tưởng trừu tượng. Jakub biết rõ bộ mặt những kẻ đó, bộ mặt lúc vô tội đến láo xược, lúc hèn nhát đến phát buồn tẻ, những bộ mặt đã thi hành với thế hệ sau, có xin lỗi, nhưng rất cẩn thận, một bản án mà chính họ cũng biết sự tàn bạo. Jakub biết rõ những bộ mặt đó, và anh căm ghét chúng. Ngoài ra, Jakub biết là tất cả mọi người đều muốn cái chết của một người khác và chỉ hai điều khiến hắn có thể khiến hắn không phạm phải tội giết người: nỗi sợ bị trừng phạt và khó khăn về mặt vật lý của việc giết người. Jakub biết là nếu tất cả mọi người đều có thể giết bí mật và từ xa, nhân loại sẽ biến mất trong vòng vài phút. Thế nên anh phải kết luận cái chủ nghĩa kinh nghiệm của Raskolnikov là thuần tuý hão huyền.

Nhưng thế thì tại sao anh lại đưa thuốc độc cho cô y tá? Đó không phải là một sự tình cờ hoàn toàn chứ? Raskolnikov quả thật đã sắp xếp và chuẩn bị rất lâu tội ác của mình, trong khi Jakub đã hành động dưới vỏ một sự thúc đẩy bột phát. Nhưng Jakub biết là cả anh cũng đã chuẩn bị cho cuộc giết người của mình một cách vô thức trong nhiều năm trời và cái giây phút mà anh đưa thuốc độc cho Ruzena là đường nứt nơi cả cuộc đời đã qua của anh, tất cả sự căm ghét con người của anh, như một cái đòn bẩy, chui xuống.

Khi Raskolnikov giết nhanh chóng một mụ cho vay lãi, biết rõ mình đang vượt qua một cái ngưỡng